Ngành Xây Dựng Việt Nam: Thách Thức Chi Phí, Nhân Lực và Giải Pháp Nâng Tầm

Ngành Xây Dựng Việt Nam: Thách Thức Chi Phí, Nhân Lực và Giải Pháp Nâng Tầm

Ngành xây dựng Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức đáng kể, từ chi phí đầu vào leo thang, sự thiếu hụt lao động cho đến môi trường cạnh tranh gay gắt. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả của các dự án đầu tư công quy mô lớn mà còn đặt ra áp lực lớn cho các nhà thầu. Để giải quyết tình hình, các cơ quan quản lý và hiệp hội ngành đang tích cực đề xuất và triển khai các giải pháp nhằm chuẩn hóa năng lực doanh nghiệp, minh bạch hóa thị trường và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Chi phí thực tế và định mức nhà nước: Khoảng cách nan giải

Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là sự chênh lệch giữa chi phí thực tế phát sinh và các định mức, đơn giá được công bố trong dự toán đầu tư công. Theo ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC), hệ thống định mức, đơn giá hiện hành chưa phản ánh đúng tình hình thị trường, khiến nhiều dự án gặp khó khăn trong khâu lựa chọn nhà thầu.

Cụ thể, đơn giá nhân công trong định mức nhà nước hiện chỉ khoảng 350.000 đồng một ngày công. Trong khi đó, các doanh nghiệp phải chi trả từ 700.000 đồng đến 1 triệu đồng một ngày công cho nhiều vị trí lao động kỹ thuật trên thị trường. Tương tự, giá vật liệu xây dựng do các Sở Xây dựng công bố ở nhiều địa phương cũng thường thấp hơn giá mua thực tế từ 15-20%. Sự sai lệch này dẫn đến tình trạng tổng mức đầu tư của các dự án không còn phù hợp, đẩy nhà thầu vào thế khó, thậm chí đối mặt với nguy cơ thua lỗ nếu trúng thầu. VACC đã kiến nghị Bộ Xây dựng sớm điều chỉnh hệ thống định mức, đơn giá xây dựng để đảm bảo hiệu quả đầu tư và tạo môi trường cạnh tranh công bằng hơn.

Nút thắt nhân lực và yêu cầu chuyên nghiệp hóa

Bên cạnh gánh nặng chi phí, thiếu hụt nhân lực cũng là một bài toán lớn đối với ngành xây dựng. Báo cáo của VACC chỉ ra rằng mỗi năm, ngành cần bổ sung khoảng 400.000-500.000 lao động để đáp ứng nhu cầu phát triển, hướng tới quy mô lực lượng 12-13 triệu người vào năm 2030. Tuy nhiên, thực trạng đáng lo ngại là khoảng 75% lao động hiện tại vẫn là lao động thời vụ, chưa qua đào tạo bài bản, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng thi công.

Với tổng quy mô đầu tư công hiện nay lên tới khoảng 1 triệu tỷ đồng, nhu cầu về nhân lực là rất lớn. Song, nguồn nhân lực hiện có của ngành xây dựng mới chỉ đáp ứng được khoảng 50-60% nhu cầu thực tế. VACC đã đề xuất các nhà chức trách cần có chương trình dài hạn về phát triển nguồn nhân lực cho ngành, đồng thời thúc đẩy ứng dụng công nghệ và tự động hóa nhằm giảm sự phụ thuộc vào lao động thủ công.

Thực tế, ngành xây dựng Việt Nam đang phát triển một cách tự phát theo yêu cầu thị trường, với ước tính hơn 10.000 doanh nghiệp tham gia. Tuy nhiên, ông Đàm Đức Biên, Phó cục trưởng Cục Kinh tế – Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng), nhấn mạnh sự thiếu hụt một hệ thống cơ sở dữ liệu đầy đủ, cập nhật và được đánh giá khoa học về năng lực doanh nghiệp. Đây là một yêu cầu cấp thiết để nâng cao hiệu quả quản lý, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh và hỗ trợ các chủ đầu tư trong quá trình lựa chọn nhà thầu.

Giải pháp nâng cao năng lực và minh bạch thị trường

Để khắc phục những tồn tại, VACC đã tiên phong nghiên cứu và công bố thí điểm chương trình đánh giá năng lực các nhà thầu lớn ở một số lĩnh vực trọng điểm. Chương trình hoạt động phi lợi nhuận này dự kiến tổ chức lần đầu vào cuối năm nay và triển khai định kỳ hai năm một lần, hướng tới xây dựng một công cụ tham chiếu tin cậy cho chủ đầu tư và cơ quan quản lý khi lựa chọn nhà thầu.

Quy trình đánh giá được thiết kế khoa học, yêu cầu các doanh nghiệp tự kê khai trên nền tảng số theo khung tiêu chí rõ ràng, bao gồm hồ sơ chứng minh tư cách pháp lý, năng lực, hồ sơ tài chính và quản trị doanh nghiệp. Sau đó, một đơn vị tư vấn sẽ thẩm tra và Hội đồng sẽ xem xét, bỏ phiếu công bố kết quả. Trường hợp kết quả đánh giá không chính xác hoặc doanh nghiệp gian dối sẽ bị loại khỏi danh sách.

Việc xếp hạng năng lực nhà thầu không chỉ giúp doanh nghiệp được ghi nhận trong nước mà còn tạo uy tín với các chủ đầu tư quốc tế. Ông Hoàng Thiệu Bảo, Phó giám đốc Ban Xây dựng Vinaconex, đã kiến nghị đơn giản hóa quy trình nộp hồ sơ, giảm tối đa thủ tục và quy định rõ hình thức xác thực hồ sơ để các nhà thầu tham gia thuận lợi hơn. Bộ Xây dựng cũng bày tỏ sự ủng hộ đối với chương trình thí điểm này và đề nghị mở rộng phạm vi đánh giá để chuẩn hóa năng lực doanh nghiệp, từ đó nâng cao sức cạnh tranh tổng thể của ngành xây dựng Việt Nam.

Các thách thức và giải pháp trọng tâm cho ngành xây dựng:

• Chi phí đầu vào: Định mức, đơn giá nhà nước không sát với giá thị trường, gây khó khăn cho nhà thầu. VACC đề xuất điều chỉnh định mức, đơn giá kịp thời.
• Nguồn nhân lực: Thiếu hụt lao động trầm trọng, 75% lao động thời vụ chưa qua đào tạo. VACC kiến nghị phát triển chương trình đào tạo dài hạn và đẩy mạnh tự động hóa.
• Minh bạch thị trường: Thiếu cơ sở dữ liệu khoa học về năng lực nhà thầu, ảnh hưởng đến lựa chọn chủ đầu tư. VACC thí điểm chương trình đánh giá năng lực nhà thầu phi lợi nhuận.
• Năng lực cạnh tranh: Ngành phát triển tự phát, cần chuẩn hóa để nâng cao sức cạnh tranh. Bộ Xây dựng ủng hộ mở rộng phạm vi đánh giá năng lực.

Ngành xây dựng Việt Nam đang ở giai đoạn then chốt, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp để vượt qua thách thức. Những nỗ lực cải cách về chính sách, đào tạo nhân lực và minh bạch hóa thị trường sẽ là nền tảng vững chắc để phát triển bền vững, không chỉ cho riêng ngành xây dựng mà còn cho sự phát triển tổng thể của thị trường bất động sản. Với vai trò là một trong những đơn vị tư vấn hàng đầu, TMD Realty cam kết đồng hành cùng khách hàng trong mọi giai đoạn của chu kỳ dự án, từ tư vấn chiến lược đến triển khai hiệu quả. Để tìm hiểu thêm về các giải pháp và dịch vụ bất động sản chuyên nghiệp, quý khách hàng có thể liên hệ với TMD Realty tại TMD Realty. Tìm hiểu thêm về dịch vụ quản lý và vận hành bất động sản tại TMD Realty.

Nguồn: Theo VnExpress | Xem bài gốc